حق قرض دهنده در رساله حقوق امام سجاد (علیه السلام)

یکی از سنت های نیکویی که در اسلام بدان سفارش شده است، قرض دادن به افراد نیازمند است. در این نوشتار به بیان حق قرض دهنده در رساله حقوق امام سجاد (علیه السلام) می پردازیم. با ما همراه باشید.
حق قرض دهنده در رساله حقوق امام سجاد (علیه السلام)
قرض الحسنه سنت نیکو و ماندگار است. 
 

مقدمه

در زندگی اجتماعی، یکی از مهم ترین مسائل ارتباطی، ارتباط اقتصادی میان افراد جامعه است. در هر جامعه خرید و فروش، قرض دادن و قرض گرفتن و ... وجود دارد. از همین روی در متون اسلامی، ملاک هایی را برای نظم و عدالت بخشی به روابط اقتصادی بیان شده است. ملاک های بیان شده از سوی دین صرفا شامل گزاره های اخلاقی بلکه بسیاری از موارد بیان شده، الزامات شرعی دارد و احکام تکلیفیه پنج گانه (حرام، واجب، مستحب، مکروه و مباح) بر آن ها وضع شده است.

یکی از موضوعاتی که در متون دینی بدان اهمیت زیادی داده شده است، موضوع قرض دادن به نیازمندان است تا جایی که در روایات ما آن را از صدقه برتر دانستند.[1] پیامبر اسلام(صلی الله و علیه وآله) در نکوهش کسانی که توان مالی دارند، اما از قرض دادن خوددارى می‌کنند فرمود: «کسى که برادر مسلمان و نیازمندش براى قرض گرفتن به او روى بیاورد و او با این‌که توانایى ‏دارد، خواسته وى را تأمین نکند، خداوند از بهشت محرومش می‌سازد.»[2]

از همین روی در آیات و روایات، شرایطی بیان شده است که از جمله این موارد می توان به آیه 282 سوره بقره، طولانی ترین آیه قرآن کریم، اشاره کرد. در بخشی از این آیه آمده است: «اى کسانى که ایمان آورده‏اید! هنگامى که بدهى مدّت‏دارى (به خاطر وام یا داد و ستد) به یک دیگر پیدا می کنید، آن را بنویسید! و باید نویسنده‏اى از روى عدالت، (سند را) در میان شما بنویسد! و کسى که قدرت بر نویسندگى دارد، نباید از نوشتن خوددارى کند! پس باید بنویسد، و آن کس که حق بر عهده اوست، باید املا کند، و از خدا که پروردگار او است بپرهیزد، و چیزى را فروگذار ننماید.»


آداب قرض دادن به برادران مومن

در متون دینی ما قرض دادن به برادران مؤمن، آدابی بیان شده است که می تواند بر ارزش قرض دهنده و جایگاه اجتماعی او بیفزاید. این آداب عبارتند از:

  1. نیت شخص باید خالصانه و از برای خدا باشد. نباید قرض خود را همراه با نیتی غیرالهی کرد.قرض همراه با اخلاص باشد.
  2. این قرض دادن نباید از سرکراهت و ناخشنودی باشد. قرض دادن باید همراه با دل خوش و رضایت کامل باشد و این رضایت کامل بر چهره شخص قرض دهنده نمایان باشد.
  3. مالی که به عنوان قرض داده می شود از مال حلال باشد.[3]
  4. طبق آیه 282 سوره مبارکه بقره، قرض باید به صورت نوشتار در نزد افراد حاضر باشد.  
  5. باید دو طرف به معاهدات قرضی که نوشته اند پایبند باشند و قرض دهنده زودتر از موعد مقرری، طلب خود را از قرض گیرنده، مطالبه نکند.[4]
آنچه بیان شد، آدابی است که شخص قرض دهنده باید در هنگام و نیز بعد از قرض دادن به آن خود را پایبند بداند. امام سجاد(علیه السلام) در رساله حقوقی که به بیان حقوق های لازم بر انسان، بیان داشته اند، حقوق قرض دهندگان را بیان می کنند.
 

حق قرض دهنده در رساله حقوق امام سجاد (علیه السلام)

وَ أَمَّا حَقُ‏ غَرِیمِکَ‏ الَّذِی‏ یُطَالِبُکَ فَإِنْ کُنْتَ مُوسِراً أَعْطَیْتَهُ (و اما حق طلبکاری که طلبش را از تو می خواهد این است که اگر توان پرداخت آن را داری، آن طلب را بده)
 پرداخت قرض یکی از دیونی است که اخلاقاً، شرعاً و قانوناً بر عهده قرض گیرنده است. در روایتی از امام رضا (علیه السلام) بیان شده است که فرمودند: «اِعْلَمْ أَنَّه مَنِ اسْتَدانَ دَیْنا وَ نَوى قَضاءَهُ، فَهُوَ فى أَمانِ اللّه  حَتّى یَقْضیَهُ، فَإنْ لَمْ یَنْوِ قَضاءَهُ فَهُوَ سارِقٌ؛ کسى که قرض بگیرد در صورتى که تصمیم داشته باشد آن را پس دهد در امان خداست تا آن را اداء کند ولى اگر تصمیم نداشته باشد آن را به صاحبش برگرداند، دزد محسوب مى شود.»[5]

اخلاق بر این است که انسان اگر قرضی گرفته است و توان پرداخت آن را دارد، بهتر است که آن را پرداخت کند. اگر سستی در پس دادن قرض در جامعه پدیدار شود، دیگر نمی توان سنت نیکوی قرض الحسنه را دید و آن چیزی که در جامعه سنت و رسم می شود، رباست.

در روایتی از پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) نقل شده است که فرمودند: «أَلْمَعْکَ طَرَفٌ مِنَ الظُّلْم؛ تأخیر در پرداخت دین، گوشه ای [پرده ای] از ظلم است.»[6] در حدیثی در کتاب «وسایل الیشعه» از امام جعفرصادق(علیه‌السلام) نقل شده که ایشان فرموند»:لَو أَنَّ الناسَ أَدُّوا حُقوقَ اَموالِهِم لَکانوُا عایِشینَ بَخَیر؛ مردم اگر حقوق و واجبات مالی خود را ادا می‌کردند مسلّماً همه از یک زندگی مطلوب و رضایتبخشی برخوردار می‌شدند.[7]»
 
وَ إِنْ کُنْتَ مُعْسِراً أَرْضَیْتَهُ بِحُسْنِ الْقَوْلِ وَ رَدَدْتَهُ عَنْ نَفْسِکَ رَدّاً لَطِیفاً[8] (و اگر تنگ دستی، او را با گفتار نیک خشنود و راضی کن و او را با نرمی از نزد خودت برگردان)
ممکن است انسان در وقت موعودی که زمان بازپرداخت بدهی می رسد، آن توان مالی مطلوب را برای پس دادن قرض و ادای آن نداشته باشد؛ از همین روی امام (علیه السلام) توصیه می کنند که فرد قرض گیرنده سعی کند با گفتار خود او را راضی و خشنود کند.

برخی از افراد در روز گرفتن قرض، بسیار خوش برخورد و متین هستند ولی در روز بازپرداخت، طلبکارانه برخورد می کنند که این رفتار، رفتار اسلامی نیست. پرداخت دین، حقی است که تا قیامت بر گردن انسان می ماند. پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) در مورد یکی از افراد (فلان قبیله) که شهید شده بود بیان می دارند که او به خاطر سه درهم که به فلان یهودی بدهکار بوده بر دَرِ بهشت زندانی گشته و به وی اجازة ورود می‌دهند! [9]
 
 پی نوشت:
[1]. محمدباقر مجلسی، بحارالأنوار، بیروت: موسسه الوفاء، 1404 ه.ق، ج 71، ص 104.
[2] . شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج 16، ص 389.
[3] . محمدبن یعقوب کلینی، اصول کافى، مترجم: محمدباقر کوه کمره ای، قم: نشر اسوه،سوم، 1375، ج ‏3، ص 843.
[4] . شیخ صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الأعمال ، قم: دار الرضى‏، اول، ‏1406 ق‏‏.‏ ص 138،
[5] . فقه الرضا ص ۲۶۸.
[6] . ابوالقاسم پاینده، نهج الفصاحه، تهران: نشر دانش، اول، 1366، ص  784.
[7] . شیخ حر عاملی، پیشین، ج6، ص 2.
[8] .علی بن الحسین (علیهما السلام) ، رساله حقوق امام سجاد (علیه السلام)، مترجم: محمدحسین افشاری، قم: نشر مشهور، اول، 1388، ص75 .
[9] . احتجاج طبرسی، ج ١، ص ٣٣٣.
ارسل تعليقاتك
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
المزيد من العناصر
الشعر في مشهد، العاصمة الدينية لإيران
الشعر في مشهد، العاصمة الدينية لإيران

الشعر في مشهد، العاصمة الدينية لإيران

الانهيار البطيء للنظام السعودي..بن سلمان وحيدا في القمة!
الانهيار البطيء للنظام السعودي..بن سلمان وحيدا في القمة!

الانهيار البطيء للنظام السعودي..بن سلمان وحيدا في القمة!

معركة فاصلة على الرئاسات الثلاث في البرلمان العراقي
معركة فاصلة على الرئاسات الثلاث في البرلمان العراقي

معركة فاصلة على الرئاسات الثلاث في البرلمان العراقي

امريكا تصعد هجماتها الإعلامية ضد وزيرخارجيتها السابق
امريكا تصعد هجماتها الإعلامية ضد وزيرخارجيتها السابق

امريكا تصعد هجماتها الإعلامية ضد وزيرخارجيتها السابق

كاتب بريطاني: ابن زايد يستغل جهل ابن سلمان
كاتب بريطاني: ابن زايد يستغل جهل ابن سلمان

كاتب بريطاني: ابن زايد يستغل جهل ابن سلمان

مفاجأة... لماذا قرر عمر البشير حل الحكومة؟
مفاجأة... لماذا قرر عمر البشير حل الحكومة؟

مفاجأة... لماذا قرر عمر البشير حل الحكومة؟

الأنواء تعلن حالة الطقس في العراق للأيام المقبلة
الأنواء تعلن حالة الطقس في العراق للأيام المقبلة

الأنواء تعلن حالة الطقس في العراق للأيام المقبلة

 اليابان تجرب مصعدا إلى الفضاء!
اليابان تجرب مصعدا إلى الفضاء!

اليابان تجرب مصعدا إلى الفضاء!

استخدام تقنية التعرف على الوجه في مطارات الهند
استخدام تقنية التعرف على الوجه في مطارات الهند

استخدام تقنية التعرف على الوجه في مطارات الهند

روسيا تستأنف إنتاج أضخم "سفينة طائرة" في العالم
روسيا تستأنف إنتاج أضخم "سفينة طائرة" في العالم

روسيا تستأنف إنتاج أضخم "سفينة طائرة" في العالم

جماعة علماء العراق: حرق القنصلية الايرانية تصرف همجي!!
جماعة علماء العراق: حرق القنصلية الايرانية تصرف همجي!!

جماعة علماء العراق: حرق القنصلية الايرانية تصرف همجي!!

البرلمان العراقى يعقد جلسة استثنائية لمناقشة الأوضاع بالبصرة اليوم
البرلمان العراقى يعقد جلسة استثنائية لمناقشة الأوضاع بالبصرة اليوم

البرلمان العراقى يعقد جلسة استثنائية لمناقشة الأوضاع بالبصرة اليوم

قمة طهران تخطف صواب الغرب وتذهل ساسته
قمة طهران تخطف صواب الغرب وتذهل ساسته

قمة طهران تخطف صواب الغرب وتذهل ساسته

معلومات لم تسمعها عن "المختار الثقفي"..من أديا دوري الامام الحسين وأخيه قمر بني هاشم؟!
معلومات لم تسمعها عن "المختار الثقفي"..من أديا دوري الامام الحسين وأخيه قمر بني هاشم؟!

معلومات لم تسمعها عن "المختار الثقفي"..من أديا دوري الامام الحسين وأخيه قمر بني هاشم؟!

الأمم المتحدة تطالب الصين بالإفراج عن مليون مسلم من الأويغور
الأمم المتحدة تطالب الصين بالإفراج عن مليون مسلم من الأويغور

الأمم المتحدة تطالب الصين بالإفراج عن مليون مسلم من الأويغور

وزير الأوقاف المصري يعتمد 95 متطوعاً لتحفيظ القرآن
وزير الأوقاف المصري يعتمد 95 متطوعاً لتحفيظ القرآن

وزير الأوقاف المصري يعتمد 95 متطوعاً لتحفيظ القرآن

مكملات البروتين والهرمونات الصناعية تهدد حياتك !
مكملات البروتين والهرمونات الصناعية تهدد حياتك !

مكملات البروتين والهرمونات الصناعية تهدد حياتك !

كمبيوتر لوحي له شاشة مرنه ويمكن لفها
كمبيوتر لوحي له شاشة مرنه ويمكن لفها

كمبيوتر لوحي له شاشة مرنه ويمكن لفها

طهران تستضيف جولة جديدة من المحادثات مع بريطانيا اليوم
طهران تستضيف جولة جديدة من المحادثات مع بريطانيا اليوم

طهران تستضيف جولة جديدة من المحادثات مع بريطانيا اليوم

روسيا: رفض أمريكا تمويل "الأونروا" يعقد الوضع في الشرق الأوسط
روسيا: رفض أمريكا تمويل "الأونروا" يعقد الوضع في الشرق الأوسط

روسيا: رفض أمريكا تمويل "الأونروا" يعقد الوضع في الشرق الأوسط

CNN: واشنطن وضعت قائمة لأهداف ضربتها المحتملة على سوريا
CNN: واشنطن وضعت قائمة لأهداف ضربتها المحتملة على سوريا

CNN: واشنطن وضعت قائمة لأهداف ضربتها المحتملة على سوريا