هو سراج الدین حسن ابن غیاث الدین علی الایجی أو الایگی ، المعروف بحکیم عارف ، والمتلقب فی شعره بعارف .من مشاهیر ادباء وشعراء القرن الحادی عشر .کان والده رئیس الشرطة بقصبة ایجة ، فولد بها سراج الدین سنة 976 هـ . نظم الشعر فی صباه ، وقام بجولة زار خلالها کرمان ویزد وسیستان ، ثم رحل إلى بلاد الهند ، ونزل عند السلطان سلیم بمدینة الله آباد ، ولم یزل محظوظاً لدیه حتى وشوا به عند السلطان فأمر بسجنه فسجن ، وبعد ان مکث فی السجن سنتین اطلقوا سراحه ، فانتقل إلى مدینة اگره ملتجئا بالسُّلطان اکبر شاه ، وبعد وفاة اکبر شاه انتقل إلى الدکن عند محمد قلی قطب شاه ، وبعد مدة عاد إلى مسقط رأسه ایجه ، وبعد عدة سنوات قام بجولة اخرى زار خلالها العراق وخراسان وقندهار ثم دخل الهند ثانیة فجاء الى اگره ودخل على السلطان سلیم فعفى عنه وأکرمه .
توفی ببنگاله سنة 1028 هـ ، وقیل سنة 1035 هـ .
له (دیوان شعر) خال من الکلمات العربیة .
من شعره :
رخت چو آذر وزلفت گره چو شاخ سپند***بدین سپند چه کردى بروزگار گزند
رخى چو رنگ گلستان خطى چو ابر بهار***تنى چو دیده روشن قدى چو بخت بلند
وله أیضاً :
این عمر که از نیمه هشتاد گذشت***یادش چه کنى که شاد وناشاد گذشت
در آب دو ساله کشتى انداز مگر***در آب بیابى آنچه بر باد گذشت
المراجع :
الذریعة ج9 قسم 2 ص666 و667 ، هفت اقلیم (فارسی) ج1 ص169 ـ 171 ، ریحانة الأدب (فارسی) ج4 ص79 ، لغت نامه دهخدا (فارسی) ج34 ص 8 .
