هو عبد الرزاق بیک بن نجف قلی خان بیگر بیگى ، الخوئی ، التبریزی ، الدنبلی ، المعروف بمفتون .من مشاهیر ادباء وشعراء عصره ، وکان کاتباً ، مؤلفاً .ولد فی خوی سنة 1176 هـ ، وقیل سنة 1175 هـ ، وفی سنة 1186 هـ انتقل إلى شیراز وعاصر السلطان کریم خان الزند وفتح علی شاه القاجار .
کان أبوه من حکام خوى وتبریز .
ولم یزل یسکن شیراز حتى توفی کریم خان ، وفی سنة 1199 هـ نقلوه إلى اصفهان ، وأقام بها تحت الاقامة الجبریة والرقابة الحکومیة ، وکان یصرف اکثر أوقاته فی شیراز واصفهان بالتعلم وحضور مجالس العلماء والادباء حتى أصبح من کبار ادباء وشعراء وقته ، وصار اکبر وأشهر أفراد عائلة الدنبلی بسبب کثرة تصانیفه .
بعد استیلاء القاجاریة على آذر بایجان ، نفاه السلطان فتح علی شاه القاجار الى مراغة خوفاً من نشاطاته السیاسیة ، ثم أحضره الى طهران ، فأخذ یمدح السلطان بشعره ، فحظی لدیه وولاه بعض المناصب الحکومیة فی تبریز ، ولم یزل بها حتى توفی سنة 1234 هـ .
من آثاره الکثیرة : (حدائق الادباء) ، و(نگارستان دا را) ، و(ریاض الجنة) ، (مختار نامه) ، و(مآثر سلطانیة) ، و(حدائق الجنان) ، و(بصیرت نامه) ، و(تجربة الأحرار)) ، و(دیوان شعر) ، ومثنویة (ناز ونیاز) ، ومثنویة (همایون نامه) ، ومثنویة (سلیم وسلمى) ، وله (جامع خاقانی) ، و(روضة الآداب) ، و(حقایق الأنوار) وغیرها .
ومن شعره :
تعالى الله که را باشد جوتو منظور خوش منظر***سمن سیما وسنبل موى وسوسن بوى ونسرین بر
زخیل خوبرویان سهى قامت تو را دیدم***پرى دیدار وگل رخسار وخوش گفتار ومه پیکر
لب وزلف وخط وچشم تو أى رشک سیه چشمان***شکر ریز وعبیر آمیز وعنبر بیز وغارتگر
دریغ أز روز وصل توکه دورم أز تو ودارم***به سرخاک وبه کف باد وبه چشم آب وبه دل آذر
به حال زار من رحمى که باشد در غم عشقت***رخم زرد ودمم سرد ودلم گرم وتنم لا غر
جدا أز محفل وصل تو دارم تا سحر شبها***به لب آه وبه دل ناله به تن داغ وبه جان أخگر
المراجع :
الذریعة ج 9 قسم 3 ص1083 ، وج11/323 وج 19 ص5 وج24 ص309 ، تاریخ خوی (فارسی) ص276 ـ 285 ، لغت نامه دهخدا (فارسی) 45/840 و841 ، ریحانة الأدب (فارسی) 5/355 و356 ، دانشمندان آذر بایجان (فارسی) ص353 ـ ص357 ، فرهنگ سخنوران (فارسی) ص557 ، فرهنگ شاعران زبان پارسى (فارسی) ص528 و529 ، فرهنگ معین (فارسی) 6/2005 و2006 . هدیة العارفین 1/568 ، طبقات أعلام الشیعة (القرن الثالث عشر) 2/730 .
